TWEELUIKEN

In een serie fotografische tweeluiken onderzoekt OMMEZIJDE vier thema’s waarin systemen van ordening zichtbaar worden. Elke tweeluik plaatst twee beelden naast elkaar die ogenschijnlijk hetzelfde onderwerp tonen, maar door context een totaal andere betekenis krijgen.

Wat we vanzelfsprekend vinden, wat passend is, wat niet passend is, wat eetbaar is, wat niet eetbaar is, wat op zijn plek zit, wat misplaatst is, wat waardevol is, wat waardeloos is, hangt af van cultuur, hangt af van geschiedenis, hangt af van de systemen die we gebruiken om onze omgeving te ordenen.

Voor elk tweeluik komt een pagina met achtergrondinformatie, interviews, filmfragmenten, geluidsopnames, gedichten en andere documentatie over dat thema.

LEVEN — kleur WINTER

Tweeluik 1 — Paardenbloem: wei vs gazon

Een paardenbloem in een strak gemaaid gazon is onkruid. Maar in een veld is het een mooie bloem. De plek bepaalt kennelijk de waarde van deze bloem

Tweeluik 2 — Hond: gezinslid vs werkdier

In Nederland slaapt de hond op de bank, krijgt een naam, mag op de foto met het gezin. Op andere plekken worden honden vooral gezien als waakdier,  of liggen op straat als ongedierte of soms zelfs als voedsel. Hetzelfde dier, volledig andere status. De vraag of een hond ’gezinslid’  of ‘werkdier’  is cultureel bepaald.

Tweeluik 3 — IJslands landschap: ongetemde natuur vs menselijke overlevingsdrang *

Het IJslandse landschap lijkt nauwelijks bewoonbaar, vulkanen, gletsjers, stormen, kale vlaktes. Toch woont en overleeft de mens er.

De hákarl, gefermenteerde haai, is daar een symbool van: menselijke vindingrijkheid in een omgeving die niet te temmen lijkt.

Hoe verhoudt de mens zich tot een landschap dat op het eerste gezicht niet in te delen is  als ‘bewoonbaar’ of ‘onbewoonbaar’ ?

Hetzelfde landschap is op het zelfde moment een  bedreiging en een bron van bestaan.

Hoe ordenen we voedsel?

Wat als eetbaar geldt, verschilt sterk per cultuur. Traditie, religie, voedselveiligheid en economie bepalen wat wij eten en wat we afwijzen.

Deze tweeluiken laten zien hoe die grenzen verschuiven afhankelijk van waar je bent.

Tweeluik 1 — Koe: India vs Nederland *

In India is de koe heilig en wandelt  vrij door de straten, ze wordt gevoerd, ze wordt beschermd.

In Nederland is de koe een dier dat we gebruiken. De koe levert vlees en melk.

Hetzelfde dier, een totaal andere betekenis. De ordening die bepaalt wat een dier ‘is’, is cultureel, niet natuurlijk.

We laten de cultuur bepalen hoe we een dier zien, niet de natuur. Dat betekent dat de betekenis van een dier kan veranderen afhankelijk van waar en hoe mensen leven.

Tweeluik 2 — Hákarl vs professionele keuken *

Op IJsland wordt gefermenteerde haai (hákarl) traditioneel gegeten, een gerecht met eeuwenoude geschiedenis.

Gefermenteerde haai (hákarl) heeft een geschiedenis die al eeuwen teruggaat.

Voor veel buitenstaanders is het idee al smerig, zelfs walgelijk.

In de professionele keuken wordt fermentatie intussen als culinaire techniek herontdekt en gewaardeerd.

Koks gebruiken fermentatie nu als een echte culinaire techniek. Fermentatie krijgt steeds meer waardering en wordt steeds vaker toegepast.

Wat er rauw en bedorven uitziet, dat is vaak de kwestie van hoe je het ziet. Een andere blik kan het compleet veranderen.

Tweeluik 3 — Gedekte tafel vs buiten dineren *

In Nederland wordt half 6 aan een gedekte tafel binnen gegeten, soms formeel, individuele borden, kunstlicht.

In Zuid Europa wordt tegen 9 of 10 uur buiten gegeten, informeel, gezamenlijke schalen, zonsondergang.

De vraag gaat niet alleen over wat we eten, maar ook over wanneer we eten, waar we eten en hoe we eten.

Tweeluik 4 — Halal vs christelijke voedselregels *

Op Cyprus bestaan twee culturen naast elkaar, gescheiden door een door UN bewaakte groene linie. Aan de ene kant zijn winkels met halal vlees en aan de andere kant winkels met vlees  bereid door christelijke slachtwetten. Dezelfde handeling, een dier slachten om te kunnen eten, krijgt verschillende religieuze betekenis. Wat voor de één geoorloofd is, is voor de ander verboden. Het eten zelf verandert niet; de ordening die eroverheen wordt gelegd wel. Daarnaast schrijven deze regels ook voor wat we wel en niet eetbaar is.

GRENZEN — kleur ZOMER

Hoe ordenen we ruimte en identiteit?

Grenzen zijn niet alleen fysiek, maar ook cultureel. Toerisme, regels en normen bepalen wie of wat er thuishoort. De context bepaalt wat we zien als ‘van hier’ of ‘van elders’.

Tweeluik 1 — Massatoerisme vs lokaal gebruik

De toerist ziet het als een bestemming, de bewoner ziet het als een straat, een plein, dagelijks leven. Dezelfde plek, twee werelden. De toerist waardeert de plek, de bewoner voelt de druk van regels.

Tweeluik 2 — Christelijke vs Islamitische buurt *

In Nicosia bestaan  Grieks-orthodoxe en  Turks-islamitische werelden, gescheiden door de Groene Linie.Kerken en moskeeën staan heel dicht bij elkaar, maar elke kerk en elke moskee hoort bij een andere traditie. Nicosia is één stad, maar Nicosia heeft twee namen en twee verhalen. Wat voor de ene kant thuis is, voelt voor de andere kant als buiten. De grens in Nicosia is meer dan een lijn op een kaart; die grens bepaalt ook wie waar thuishoort. De religie in Nicosia verandert ook hoe het landschap eruitziet.

Wat bewaren we en wat mag weg?

Wanneer is iets afval, wanneer is het een  grondstof of is het een saneringsplek of is het erfgoed? Dezelfde materialen of objecten krijgen afhankelijk van hun context een totaal andere betekenis. Waarde zit niet in het object, maar in het systeem dat het beoordeelt.

Tweeluik 1 — Afval vs grondstof

Wat voor de één afval is, is voor de ander grondstof. Dezelfde materialen, plastic, metaal, organisch restmateriaal.  veranderd van ‘weggooien’ naar ‘hergebruiken’. De waarde zit niet in het materiaal, maar in de samenleving die bepaalt wat het is.

Tweeluik 2 — Graffiti vs schone muur

Dezelfde muur, twee betekenissen. Voor de één is graffiti kunst, expressie, identiteit. Voor de ander is het vandalisme, uit de toon, wanorde. De muur verandert niet, de ordening die eroverheen wordt gelegd bepaalt of we het ‘mooi’ of  ‘uit de toon’ noemen. Wat als misplaatst wordt ervaren, is vaak slechts een andere manier van betekenis geven.

Tweeluik 3 — De Ganges: heiligheid vs vervuiling *

In de Ganges zie je systemen die botsen en elkaar lijken uit te sluiten. Voor de Hindoe is het water van de Ganges het heiligste dat bestaat, het reinigt lichaam en ziel, het bevrijdt van de cyclus van leven en dood. Voor anderen is dezelfde rivier zwaar vervuild.. Wat het westerse denken als contradictie ziet, heilig én vies, bestaat in de Indiase traditie deze tegenstelling niet. Spirituele reinheid is belangrijker dan fysieke contaminatie. Hetzelfde water is tegelijkertijd vervuiler en reiniger. Hoe werken de ideeën over reinheid en over onreinheid in een cultuur waar het spirituele en het alledaagse heel dicht bij elkaar liggen?